MS DOS үйлдлийн системийн тухай

1. DOS-DISK OPERATION SYSTEM
DOS буюу үйлдлийн систем нь компьтерийг асаах үед ачаалагддаг программ бөгөөд хэрэглэгчидтэй харилцах харьцаа, диск болон файлуудтай ажиллах мөн компьютерийн үндсэн байгууламжийн ажиллагааг удирдан зохицуулах хянах үүрэгтэй.

DOS :
1. BIOS (Оруулалт гаргалтын суурь систем)
2. Үйлдлийн системийн ачаалагч
3. Дискийн файлууд  I.O.SYS болон MS-DOS.SYS
4. Командын процессор
5. DOS-ийн гадна командууд
6. Төхөөрөмжүүдийн драйвер
BIOS байнгын санах ойд байдаг, оруулалт гаргалттай холбогдсон нийтлэг үйлчилгээг үзүүлдэг, компьютерийг тэжээлд залгахад санах ой болон байгууламжуудыг шалгадаг , үйлдлийн системийн ачаалагчийг дуудах программыг агуулна.
Үйлдлийн системийн ачаалагч --DOS бүхий дискетийн 1-р секторт байрладаг жижиг программ бөгөөд үйлдлийн системийн модулийг санах ойд уншина. Энэ явцаар DOS –г ачаалах явц дуусна.
I.O.SYS ба MS-DOS SYS үйлдлийн системийн ачаалагчаар санах ойд ачаалагдах ба компьютерийн ойд байнга байна. Файл I.O SYS нь байнга санах ойд оруулалт, гаргалтын суурь системийн нэмэлт болж байдаг. Файл MS-DOS.SYS нь DOS –ийн үндсэн үйлчилгээг хэрэгжүүлдэг.
Командын процессор – хэрэглэгчийн байрлуулсан командыг боловсруулдаг. Энэ нь үйлдлийн систем диск дээр command.com дискийн файл байдлаар хадгалагдана.
Дотоод комманд – шууд биелэгддэг команд
Гадаад командууд- биеэ даасан программууд бөгөөд тэдгээрийг үйлдлийн системтэй хамт нийлүүлдэг, эдгээр нь үйлчилгээний шинжтэй.
Төхөөрөмжүүдийн драйвер-тусгай программууд бөгөөд  DOS-ийн оруулалт гаргалтын системийг ба шинэ эсвэл стандартын бус байгууламжийг үйлчлэх зориулалттай. Тэдгээр нь config.sys файлд заагдана.
MS-DOS программ бүхий дискийг системийн диск гэнэ.

2. Файл ба түүний зам
Файл нь оноож өгсөн нэрийн дор хадгалагдсан мэдээний цуглуулбар юм.
Файлын нэр:файлын нэр, өргөтгөлөөс бүтнэ. Өргөтгөл нь түүний төрлийг заана. Зам нь тухайн файлыг хаанаас дуудаж ажлуулахыг заана.
Зам-fath

3. ба  4.  Файл ба директорын жагсаалтыг харах
DIR-файлын нэр, өргөтгөл, бичигдсэн огноог харуулна
DIR/P-20мөрөөр (дараагийн 20 дурын  товч)
DIR/W-бүх файлыг харуулна(нэр, өргөтгөлтэй нь)
DIR- файл нэр өргөтгөл- тухайн файлын тухай
DIR*BHS -  BHS өргөтгөлтэй файлууд
DIR ?? B.DOC-   В – дискийн байгууламжийг идэвхжүүлнэ.

5.Файлыг өргөтгөлөөр нь ангилах
.DOC - Бичгэн мэдээллийн файл
.TXT - бичгэн мэдээллийн файл
.BAT - командын
.EXE - биелэгдэх(программын файл)
.COM - биелэгдэх программын файл
.PAS - паскалиар боловсруулагдсан
.CAL-SC --боловсруулагдсан
.DBF - DBASE--боловсруулагдсан
.PRG - DBASE—н программын файл
.ASM--ассемблерийн
.BAS--бейсикийн
.SYS -системийн

6. Командын, зургийн, текст, баримтын, завсарын файлын ялгаа 

 7.  Директор үүсгэх, устгах
      Дэд директор үүсгэх, устгах
Директор үүсгэх - MD (make director)
RD – устгах

8. Файлыг хуулах, зөөх, нэр өөрчлөх, устгах
COPY- хаанаас   хаашаа - хуулах
RENAME - хуучин нэр шинэ нэр - нэр өөрчлөх
MOVE - зөөх файл хаашаа – зөөх
ERASE - файлын нэр --устгах
DEL - файлын нэр – устгах

9. Текст файл үүсгэх
      COPYCON командаар үүсгэнэ.

MSDOS-ÈÉÍ ÄÎÒÎÎÄ ÃÀÄÀÀÄ ÊÎÌÀÍÄÓÓÄ Îäîîãèéí áàéäëààð êîìïüþòåðò äàðààõ 5 òºðëèéí ¿éëäëèéí ñèñòåì õýðýãëýãäýæ áàéíà. ¯¿íä: 1. DOS -Disk Operating System 2. Windows 95, 98, NT 3. OS/2 4. Macintosh ¿éëäëèéí ñèñòåì 5. Unix 1. DOS ÀÍÓ-ûí MicroSoft ôèðì DOS-èéã íýã õýðýãëýã÷ íýã áîäëîãî áîäîõîä çîðèóëæ õèéñýí. Ýíý íü íýã õýðýãëýã÷ òóõàéí ýãøèíä íýã ë ïðîãðàììòàé àæèëëàõ áîëîìæòîé ãýñýí ¿ã. DOS íü òåêñò èíòåðôåéñòýé ººðººð õýëáýë õýðýãëýã÷ àëèâàà ¿éëäëèéã õèéõèéí òóëä DOS-èéí êîìàíäóóäûã çºâõºí òåêñòýí õýëáýðýýð ë ãàðíààñ øèâæ îðóóëàí êîìïüþòåðòýé õàðüöàæ áîëíî ãýñýí ¿ã. Òà DOS -èéã IBM PC áîëîí ò¿¿íòýé íèéöòýé êîìïüþòåð¿¿ä äýýð áàéõûã îëæ õàðæ áîëíî. 2. Windows MicroSoft ôèðì íýã õýðýãëýã÷ îëîí áîäëîãî áîäîõîä çîðèóëæ õèéñýí. DOS - òîé õàðüöóóëáàë îëîí äàâóó òàëòàé. Windows ¿éëäëèéí ñèñòåì íü ãðàôèê èíòåðôåéñòýé ººðººð õýëáýë êîìàíäóóäûã ¿ã ¿ñýã÷ëýí ìýäýõ àëáàã¿é, êîìàíäóóäûã òºëººëñºí ä¿ðñ çóðàã àøèãëàí êîìàíäóóäûã ã¿éöýòãýæ êîìïüþòåðòýé õàðüöàõ áîëîìæòîé. 3. OS/2 Îëîí áîäëîãûí áîëîí íýã õýðýãëýã÷èéí ¿éëäëèéí ñèñòåì. Äîð õàÿæ 80286 ìèêðîïðîöåññîð áîëîí DOS-òîé õàðüöóóëáàë ò¿¿íýýñ èõ ñàíàõ îé øààðääàã ìºí êîìàíäûí ìºðºíä àæèëëàäàã. Õýäèéãýýð ãðàôèê èíòåðôåéñòýé áîëîâ÷ Presentation Manager-èéí îð÷èíä ë àæèëëàäàã. ªºðººð õýëáýë DOS-èéí îð÷èíä Windows 3.1 àæèëëàäàã øèã. OS/2 ¿éëäëèéí ñèñòåì Intel 80286, 80386, 80486 á¿õèé IBM PS/2 òºðëèéí ò¿¿íòýé íèéöòýé êîìïüþòåð¿¿äòýé çîõèöîí àæèëëàäàã. 4. Macintosh Íýã õýðýãëýã÷èéí, îëîí áîäëîãûí ãîðèìä àæèëëàäàã, Motorola 68000 òºðëèéí ïðîöåññîð á¿õèé Macintosh êîìïüþòåðò çîðèóëàí õèéãäñýí ãðàôèê èíòåðôåéñòýé ¿éëäëèéí ñèñòåì þì. Êîìïüþòåðèéí áîëîìæèä òóëãóóðëàí õ¿í ò¿¿íòýé õàðüöàõ áèø êîìïüþòåðèéã õ¿íä òîõèðóóëàõûã èë¿¿ä ¿çýæ õèéãäñýí. 5. Unix Îëîí õýðýãëýã÷èéã äýìæñýí, õýðýãëýã÷ á¿ð õýä õýäýí íèéòëýã çîðèëãîîð àøèãëàõ áîëîëöîîòîé ¿éëäëèéí ñèñòåì. Ýíý ¿éëäëèéí ñèñòåì íü ïðîãðàìì çîõèîã÷äîä èõýä òîõèðîìæòîé îëîí ¿éë÷èëãýýíèé õýðýãñýë áîëîõ ïðîãðàììóóäûã äîòðîî áàãòààñàí áàéäàã. Unix íü ìàø îëîí êîìàíäóóäòàé òóë àæèëëàõàä áàãà çýðýã õýö¿¿. Èõýâ÷ëýí èõ äýýä ñóðãóóëèóäûí ìèíèêîìïüþòåð¿¿äýä ñóóëãàñàí áàéäàã. ̺í Intel 80386, 80486 ïðîöåññîðóóä á¿õèé êîìïüþòåð¿¿äýä ñóóëãàñàí áàéäàã. MS-DOS ¿éëäëèéí ñèñòåì MS-DOS íü 1981 îíä IBM-PC ìàÿãèéí öàõèì òîîöîîëóóðóóäòàé çýðýã ãàð÷ èðñýí áºãººä 16 áèòèéí òîîöîîëóóðûí ¿éëäëèéí ¿íäñýí ñèñòåì áîëæ äýëõèé íèéòýä ºðãºí òàðõñàí áàéíà. MS-DOS íü Micro Soft Disk Opration System ãýñýí àíãëè ¿ãñèéã õóðààíãóéëñàí ¿ã þì. Îð÷óóëáàë: MICROSOFT ãýäýã ÀÍÓ-ûí ï¿¿ñèéí ãàðãàñàí äèñêòýé õèéõ ¿éëäëèéí ñèñòåì ãýæ áîëíî. MICROSOFT ï¿¿ñèéí çîõèîñîí ýíý ñèñòåìèéã IBM-PC/XT/Atòîîöîîëóóðóóäòàé íèéëýìæ á¿õèé áóñàä êîìïüþòåð¿¿äýä àøèãëàæ áîëíî. MS-DOS ¿éëäëèéí ñèñòåì íü äàðààõ õýñã¿¿äýýñ òîãòîíî. ¯¿íä: 1. Îðóóëàõ ãàðãàõ ñóóðü ñèñòåì (BIOS) 2. Ýõíèé à÷ààëàëò õèéõýä çîðèóëñàí áëîê 3. Îðóóëàõ ãàðãàõ ñóóðü ñèñòåìèéí ºðãºòãºë(IO.SYS íýðòýé ôàéë) 4. Òàñàëäàë áîëîâñðóóëàõ õýñýã (MSDOS.SYS íýðòýé ôàéë ) 5. Êîìàíäûí ïðîöåññîð (COMMAND.COM íýðòýé ôàéë ) 6. ¯éëäëèéí ñèñòåìèéí íýìýëò õýñýã áóþó ãàäààä êîìàíä Äîòîîä êîìàíäóóä: CLS, COPY, DATE, DEL, DIR, REN, TIME, TYPE, BREAK, CHDIR, ECHO, MKDIR, PROMPT, RMDIR, SET, VER, VERIFY, VOL áàéíà. Øóóä ã¿éöýòãýãäýõ ïðîãðàììóóä þì.õýðýãëýã÷èéí òàëààñ .COM .EXE ôàéëóóä ÿëãààã¿é áîëîâ÷ êîìïüþòåðèéí ç¿ãýýñ ÿëãààòàé áàéäàã.COM ºðãºòãºëòýé ôàéë ýíãèéí õóðäàí à÷ààëàãäàõ õýëáýðòýé áàéõàä .EXE ºðãºòãºëòýé ôàéë à÷ààëëàõûí ºìíº áýëòãýõ àæèë øààðääàã. Áè÷ëýãèéí õóâüä .COM .EXE ôàéëóóä ÿëãààòàé áàéäàã. Ôàéëûí íýð, êàòàëîãè Ôàéëûí íýð õî¸ð õýñýãòýé áàéäàã áºãººä òýäãýýðèéã öýãýýð (.) òóñãààðëàäàã. Öýãýýñ ºìíº áàéäàã õýñãèéã ¿íäñýí õýñýã , õîéíî áàéãàà õýñãèéã ºðãºòãºë ãýíý. Æèøýýëáýë , çóðàã .. .. .. äýýð áàéãàà ôàéëûí íýð íü LETTER.TXT áàéíà. Ýíä ¿¿ññýí õýñýã **LETTER** íü 6-í ¿ñãýýñ ºðãºòãºë íü **TXT** 3-í ¿ñãýýñ òîãòîæ áàéíà . Åð íü ôàéëèéí íýðèéí ¿íäñýí õýñýã íü 8-í òýìäýãòýýñ õýòðýõã¿é áàéõ áà ýõíèé òýìäýã çààâàë ¿ñýã áàéäàã . Õàðèí ºðãºòãºë íü òîãòìîë 3-í ¿ñýã áàéíà . Ôàéëûí íýðýíä ñóë çàé áóþó õîîñîí òýìäãèéã õýðýãëýõã¿é .Ôàéëûã ºðãºòãºëººð íü àíãèëæ áîëäîã .Æíü: txt ºðãºòãºëòýé áîë áè÷èã õýðãèéí ôàéë (çàõèà ,áàðèìò ãì.), com ,exe ºðãºòãºëòýé ôàéëóóä øóóä ã¿éöýòãýãäýõ ôàéë (ïðîãðàìì)ü .pas ºðãºòãºëòýé áîë ïàñêàëü õýë äýýð áè÷ñýí ïðîãðàìì,.bas ºðãºòãºëòýé áîë áåéñèê õýë äýýð áè÷ñýí ïðîãðàìì ãýõ ìýòýýð àíãèëäàã. Ýíýõ¿¿ àíãèëæ òºðºëæ¿¿ëñýí ôàéëóóäûã êàòàëîãóóäàä õóâààðèëæ àíãèëäàã þì . Êàòàëîãèéí íýðýíä òàâèãääàã øààðäëàãà íü ôàéëûí íýðèéíõòýé àäèë áîëîâ÷ ºðãºòëºë èõýâ÷ëýí àøèãëàäàãã¿é. ¯íäñýí êàòàëîãò ôàéëóóä áîëîí 1-ð ò¿âøèíãèéí êàòàëîãóóä á¿ðòãýãäýíý. 1-ð ò¿âøèíãèéí êàòàëîãò ôàéëóóä áîëîí 2-ð ò¿âøèíãèéí êàòàëîãóóä á¿ðòãýãäýíý ãýõ ìýò. Èíãýæ äèñêýí äýýð ñàëààëñàí ìîä ìàÿãèéí á¿òýö ¿¿ñäýã. 

Үйлдлийн систем (англ. Operating system, OS) харилцан уялдаатай системийн програмуудын цогц юм.

Компьютерын ажиллагааг 2 давхаргаас тогтсон сонгинотой зүйрлэж болно. Сонгинын хамгийн дотор талд компьютерын техник хангамж байрлана. Түүний гадуур програм хангамжийн давхарга байрлана. Харин хамгийн гадна талд хэрэглэгч уг сонгиныг “харж” байгаа.

Тэгвэл програм хангамжийн давхарыг дотор нь дахиад хоёр давхаргад хуваан үзэж болно:

• дотор талын давхарга - Үйлдлийн Систем (товчоор: Ү.С.)
• гадна талын давхарга - бусад програм.

Компьютерын вирус

Компьютерын вирус гэдэг нь компьютерын хэвийн үйл ажиллагааг өөрчлөх чадвартай багахан хэмжээний програм юм. Вирус нь дараах 2 нөхцлийг хангасан байдаг:

• Өөрөө өөрийгөө ажиллуулдаг (идэвхжүүлдэг). Өөрийн програмчлалын кодоо ямар нэг програмыг дуудаж ажиллуулахдаа нэмдэг.
• Өөрийгөө хуулдаг. Жишээ нь ямар нэг executable файлыг өөрийн нэрээр дарж хуулдаг.

Вирус нь компьютер болон сүлжээний серверүүдэд идэвхжин хор учруулдаг. Зарим вирус компьютер дэх програмыг гэмтээх, файлуудыг устгах, хатуу дискийг формат хийх зэрэг хор хөнөөлтэй үйлдлүүдийг гүйцэтгэхээр програмчлагдсан байдаг бол зарим нь ийм хор учруулахгүйгээр зөвхєн өөрийгөө хуулж, вирус халдаасан гэдгээ мэдэгдүүлэхийн тулд текст, видео, дуут захиаг үлдээх зэрэг үйлдлийг хийдэг. Гэвч энэ бүгд нь эцсийн эцэст компьютер ашиглаж буй хэрэглэгчдэд их бага бэрхшээлүүдийг учруулдаг.

Програм хангамж

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас

Компьютерийн програм хангамж буюу энгийнээр Програм хангамж гэдэг нь компьютерт зааварчилгаа өгөх хөтөлбөр, холбогдох өгөгдлийн цогц юм.

гарын 10 хуруугаар бичих from Баярсайхан Л

1. Санах ой - RAM (Random Access Memory). Компьютерээр боловсруулах бүх төрлийн мэдээллийг санаж хадгалахад зориулагдсан компьютерийн хэсгийг санах ой гэнэ. Иймд хэрэв санах ой байхгүй бол мэдээлэл боловсруулах боломжгүй болно. Өөрөөр хэлбэл компьютер ажиллахгүй гэсэн үг. Компьютерийн санах ой дахь мэдээлэл компьютерийг унтраахад арилдаг. Ийм чанартай санах ойгоос гадна орчин үеийн компьютерт санасан мэдээлэл нь өөрчлөгддөггүй байнга тогтмол хадгалагдаж байдаг санах ой байдаг. Энэ санах ой дахь мэдээлэл зөвхөн уншиж ашиглахад зориулагдсан байдаг. Ийм санах ойг ROM (Read Only Memory) гэж нэрлэдэг. Компьютерийн санах ой-RAM-ийн хэмжээ нь нэн чухал үзүүлэлт юм.

Удиртгал

Хүн төрөлхтөн хөгжлийнхөө түүхэн хугацаанд биеийн хүчний хөдөлмөр , цаг хугацаа , хүч чадлаа хэмнэх үүднээс төрөл бүрийн машин,  техник, багаж хэрэгсэл зохион бүтээсэн билээ. Харин хүний оюун ухааныг хөнгөвчлөх зорилгоор тооцоолох электрон машин буюу компьютерийг бий болгожээ. Анхны компьютер 30 тонн жинтэй 2 давхар  байшингийн хэмжээтэй асар том байсан бол орчин үеийн компьютер  хорь ч хүрэхгүй шахам кг жинтэй овор хэмжээ багатай болж  өөрчлөгджээ.

   1946 онд АНУ-д ENIAC нэртэй анхны ТЭМ бүтээсэн нь 18900 ширхэг электрон ламптай байсан байна. Энэ нь секундэд 5000 үйлдэл гүйцэтгэдэг бөгөөд мэдээллийг хоёртын тооллын системээр хүлээн авч боловсруулалт хийдэг байжээ. Үүнээс хойш  анхны персональ компьютер болох  АТ 8080 бий болж түүнийг сайжруулан АТ 8088 , ХТ 80286 , 80386, 80486 , 80586 ,Pentium I, Pentium II . Pentium III , Pentium IV компьютерууд гарч өргөн ашиглагдаж байна. Хамгийн сүүлийн үеийн компьютеруудын үйлдэл гүйцэтгэх хурд нь нэг секундад  1700 орчим сая байх болсон нь компьютерийг богино хугацаанд асар хурдацтай хөгжиж байгаа шинжлэх ухааны харьцангуй залуу салбар  болохыг илэрхийлнэ.

Компьютер эсвэл Тооцоолуур гэдэг нь нэг буюу хэд хэдэн төв процессор өгөгдсөн заавар буюу програмын дагуу өөрийн системийн төхөөрөмжүүдтэй мэдээлэл дамжуулах шугамуудаар харилцаж, мэдээллийг солилцох ба боловсруулан, тэдгээрийн үйл ажиллагааг удирдах цогц байгууламж юм.

Компьютер нь маш олон дүрс, хэлбэрээр байдаг. Орчин үеийн компьютертой төстэй төхөөрөмжүүд нь 20-р зууны дунд үед (1940 - 1941 оны үе) гарсан боловч компьютер гэдэг ухагдахуун ба компьютертой төстэй машинууд урьд нь байсан. Анхны цахилгаан компьютерууд нь бүтэн өрөөг дүүргэхээр хэмжээтэй байсан ба энэ нь хэдэн зуун персонал компьютерын иддэг хүчээр ажилладаг байжээ.^[1] Орчин үеийн компьютерууд нь өмнөх үеийнхтэй харьцуулахад маш жижиг төхөөрөмжүүдтэй ба үүнээс сая, тэрбум дахин илүү хүчин чадалтай. ^[2]Өнөө үед бол энгийн компьютерууд нь бугуйн цаганд таарахаар жижиг хэмжээтэй байж болох бөгөөд цагны зайгаас хүчээ авах боломжтой болсон.

Вебийн тухай 

Веб хэрхэн ажилладаг вэ? 

Мэдээж Интернетед вебийг үздэг ба үзүүлдэг гэсэн 2 тал бий. Үздэг нь гэвэл олон сая интернет хэрэглэгчид. Тэдэнд веб үзэхэд зориулагдсан тусгай прорамм буюу Веб браузер (web browser) хэрэгтэй. Хамгийн алдартай веб браузерууд гэвэл Internet Explorer, Netscape Navigator гэх мэт праграммуд байна. Үзүүлдэг нь гэвэл энэ талаар арай жоохон илүү юм мэддэг нөхөдүүд, тэдэнд Веб Сервер гэдэг программ хэрэг болно. Хамгийн алдартай веб сервер программ гэвэл Apache байна. 
Веб сервереес веб хуудас үзэхийн тулд хэрэглэгч тухайн веб хуудасны хаягийг буюу URL (Uniform Resourse Locator)-ийг браузертаа бичиж оруулж өгч болно, эсвэл өөр хуудсан дээр байгаа тухайн хуудасны холбоос (link) дээр гарах ёстой. URL гэхээр гайхаад байх явдалгүй. Ер нь интернетед байгаа бүх л юмны хаягийг гадаад хэлээр бол URL гэж нэрлэнэ. 
Та дараах зурган дээрээс Веб браузер ба Веб серверийн тухай ойлголтоо бататгаж өгч болно.